Na podstawie wytycznych Unii Europejskiej, Polska do 2020 roku ma wykazać się recyklingiem na poziomie 50% oraz wykorzystywać w produkcji odpady odnawialne – papier, szkło, metal i tworzywa sztuczne. Obecnie krajowe wyniki wynoszą 26% i rosną o niecały 1% w skali roku. Czy Polska realizuje wytyczne dotyczące recyklingu na 2017 rok?

Unijne wymogi recyklingu

Komisja Europejska regularnie przeprowadza badania dotyczące segregacji odpadów. Wynika z nich (stan na 2015), że wytwarzamy mniej odpadów (272 kg / osoba) niż średnia dla Unii Europejskiej (475 kg / osoba). Niestety wykazujemy znacznie niższy poziom recyklingu (blisko 26% odpadów jest przetwarzanych) niż w krajach Wspólnoty (recykling wyniósł 44%).

W wytycznych Komisji Europejskiej pojawił się zapis sugerujący Polsce wdrożenie dużych inwestycji w recykling, w celu ograniczenia ilości śmieci do roku 2020. Wtedy nasz kraj ma poddawać procesowi recyklingu 50% odpadów, inaczej na Polskę będą nakładane wysokie kary finansowe, sięgające nawet do 300.000 euro każda.

Od 1 lipca 2017 roku w kraju zaczęły obowiązywać jednolite zasady selektywnego zbierania odpadów, implementowane na podstawie rozporządzenia wydanego przez Ministra Środowiska, wprowadzającego tzw. Wspólny System Segregacji Odpadów (Dz. U. z 2017 r. poz. 19). Brak takiego zapisu skutkowałby utratą funduszy z Unii Europejskiej przeznaczonych na infrastrukturę gospodarki odpadami, które dla Polski wynoszą 1,3 mld złotych i przeznaczane są m.in. na Punkty Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych.

Nowe zasady segregacji odpadów

Nowe zasady wprowadzają podział śmieci na cztery elementy:

  • papier (niebieski pojemnik),
  • szkło (zielony),
  • metal i tworzywa sztuczne (żółty)
  • oraz odpady biodegradowalne (brązowy).

Rozporządzenie ujednolica proces zbierania odpadów w całym kraju i daje podwaliny pod wyższy poziom odzyskiwania surowców wtórnych. Ministerstwo Środowisko dało 5 lat lokalnym samorządom na dopasowanie gospodarowania odpadami do nowych warunków. Poprzednie zasady pozostają obligatoryjnie ważne do zakończenia obowiązujących umów z firmami zajmującymi się wywozem śmieci. Zmiany wymuszą niski poziom recyklingu (wzrost o 0,7% w skali roku), który jest nieadekwatny do wymagań Unii Europejskiej (Pakiet gospodarki o obiegu zamkniętym Komisji Europejskiej, tzw. „circular economy”) – do 2020 Polska ma osiągnąć pułap recyklingu do 50% i 65% w 2030 roku.

W celu zaangażowania społeczności w segregację, Polska promuje osoby stosujące się do wytycznych, które mogą liczyć na niższe opłaty za wywóz śmieci. Drugą stroną tych działań jest przewidywany wzrost opłat za składowanie tony odpadów na wysypisku z 20 euro do 65 euro za każdą tonę śmieci.

2017 rok – problem z plastikowymi torbami

Polska została także zobligowana dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/720 z 29 kwietnia 2015 r. do wdrożenia przepisów mających na celu zmniejszenie zużycia lekkich toreb plastikowych powszechnie wykorzystywanych w handlu. Termin wdrożenia minął 27.11.2016 roku. Nowelizacja ustawy w polskim parlamencie zakończyła się na etapie prac w Rządowym Centrum Legislacji.

Rząd ma 2 miesiące na wyjaśnienie sytuacji Komisji Europejskiej, która może przekazać sprawę do Trybunału Sprawiedliwości UE. W perspektywie wykluczającej nałożenie przez organy UE wysokich kar pieniężnych, Polska mogła wprowadzić środki, które zapewnią zużycie toreb foliowych poniżej 90 sztuk na osobę do końca 2019 roku. Drugim rozwiązaniem było zniesienie darmowych lekkich toreb plastikowych w punktach sprzedaży do końca 2018 roku. Rząd zdecydował się na drugą opcję, a opłata za popularne foliówki ma zniechęcić obywateli do korzystania z tego rozwiązania na rzecz toreb jutowych, papierowych i innych, bardziej ekologicznych opakowań transportowych. Odpowiedni wniosek był rozpatrywany przez Radę Ministrów w czerwcu 2017 roku.

Ponadto Unia Europejska podkreśliła zaniedbania Polski w zakresie wdrażania dyrektywy wodnej, kwestii oczyszczania ścieków komunalnych oraz norm i jakości powietrza. Jednocześnie Komisja Europejska wskazała, że Polska powinna przygotować krajowe i regionalne plany gospodarki odpadami, mające na celu zwiększenie zaangażowania w recykling, w zamian za tworzenie nadwyżek spalania istniejących odpadów. Polska od 2010 roku jest ciągle na niskiej pozycji w unijnym rankingu ekoinnowacji – w 2015 roku zajęliśmy przedostatnie miejsce we Wspólnocie.

Polska systematycznie dostosowuje wewnętrzne regulacje do wymogów Unii Europejskiej. Brak zachowanych terminów to zazwyczaj skutek niewystarczającej infrastruktury i finansów do realizacji zadań w wyznaczonym czasie. Rząd jednak skutecznie unika nakładania finansowych kar, sprawnie zwiększając nakłady pracy i inwestycji w zakresie recyklingu.