Nielegalny wywóz odpadów – przepisy

Zgodnie z obowiązującym prawem (Kodeks wykroczeń) osoba, która porzuci śmieci w miejscu niedozwolonym, musi liczyć się z grzywną od 5 000 do 10 000 zł lub więcej (np. transgraniczne porzucanie śmieci wiąże się z grzywną minimum 50 000 zł).Takie kary dotyczą zwykle mniejszych przewinień, a zasądzona kwota zależy od skali wykroczenia i jego szkodliwości. Kodeks wykroczeń precyzuje także, że osoby, które porzucają odpady w miejscach takich jak drogi, ulice, trawniki, grunty polne, obszary kolejowe, tereny leśnej podlega karze nie niższej niż 500 zł. W praktyce często są to kwoty znacznie wyższe, ponieważ zagospodarowanie odpadów stacje się coraz droższe i coraz trudniejsze. Rośnie też świadomość społeczna na temat szkód związanych z zaniedbaniami w tym obszarze.

Trzeba też mieć świadomość, że za nielegalny wywóz odpadów, można również odpowiadać karnie. Kodeks karny (art. 183) przewiduje karę pozbawienia wolności od 1 roku do 10 lat. Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, gdy odpady stanowią zagrożenie dla środowiska, a także zdrowia i życia ludzi. Tak jest na przykład wtedy, gdy wyrzuca się odpady niebezpieczne, mogące skazić glebę i wodę pitną, zagrażając zdrowiu i życiu ludzi lub zwierząt.

Zgodnie z art. 75 § 1 Kodeksu wykroczeń, oprócz wspomnianych kar sprawca może zostać obciążony kosztami usunięcia odpadów, a także naprawy ich skutków (np. rekultywacji terenu). Trzeba mieć świadomość, że często są to bardzo wysokie kwoty.

Kara za składowanie odpadów na posesji

Nie każdy wie, że nawet na własnej posesji nie wolno składować odpadów przez długi czas. Kodeks wykroczeń w artykule 117 wskazuje, że właściciel terenu jest zobowiązany utrzymać na nim porządek. Osoby, które nie zastosują się do tego obowiązku, muszą liczyć się z grzywną do 1 500 zł. Dodatkowo, jeśli nasze odpady uszkodzą na przykład ogrodzenie sąsiada lub w inny sposób wpłyną negatywnie na jego posesję, sprawca może być zobowiązany do usunięcia tych szkód na własny koszt.

Z kolei jeśli wyrzucimy nieprzystosowane do tego odpady do śmietników komunalnych, możemy zostać obciążeni kosztami ich prawidłowego usunięcia, a także kosztami ewentualnej naprawy pojazdów do odbioru śmieci lub zniszczonej infrastruktury, np. linii sortujących śmieci.

Co zmieniło się do 2026 roku?

W ostatnich latach wprowadzono istotne zaostrzenia regulacji unijnych i polskich w zakresie gospodarki odpadami, znacząco podnosząc sankcje za naruszenia. 

Nowelizacja Prawa ochrony środowiska (POŚ) z lutego 2026 r. ustanowiła kary administracyjne do 1 mln zł za nielegalny transgraniczny wywóz lub składowanie odpadów niebezpiecznych (art. 194 POŚ), podczas gdy wcześniej maksymalna stawka wynosiła 500 tys. zł. 
Dla przedsiębiorstw dyrektywa UE przewiduje grzywny nawet do 5 mln zł, a w Polsce KAS i WIOŚ stosują konfiskatę pojazdów – przykładem jest udaremnienie przywozu 23 ton śmieci z Chin w lutym 2026 r. Na poziomie lokalnym uchwały gminne od 2026 r. nakładają 4-krotne kary za brak odpowiednich kubłów do segregacji, a właściciele gruntów z „dzikimi wysypiskami” mogą zapłacić do 100 tys. zł.

Jak uniknąć kary za nieprawidłowe wyrzucanie odpadów?

Tzw. trudnymi odpadami (innymi niż komunalne) zajmują się wyspecjalizowane firmy. Dotyczy to zarówno odpadów remontowo-budowlanych, wielkogabarytowych, jak i odpadów niebezpiecznych czy elektrośmieci. Wystarczy zamówić kontener, a firma podstawi go we wskazane miejsce i odbierze po zapełnieniu. Odpady zostaną zutylizowane zgodnie z prawem i bezpiecznie dla środowiska. Wynajęcie kontenera jest relatywnie tanie, szczególnie w odniesieniu do potencjalnych kar za nieprawidłowe pozbywanie się śmieci. 

Jeśli masz relatywnie mało odpadów, możesz je zawieźć do punktu selektywnej zbiórki odpadów (PSZOK-a) nieodpłatnie. W tej sytuacji trzeba jednak dostarczyć je na miejsce zbiórki samodzielnie, co w przypadku odpadów remontowo-budowlanych czy gabarytów może być kłopotliwe.